Deze eerste editie uit een nieuwe wereldwijde serie onderzoeksrapporten volgt de economische omstandigheden over de hele wereld en geeft een visie op de invloed hiervan op de verhuurmarkt en de beleggingsmarkt voor kantoren in de regio’s Asia Pacific, EMEA (Europa, Midden-Oosten en Afrika) en Noord- en Zuid-Amerika. De opkomende hotspots met hoge groeiverwachtingen zijn de E7 (Brazilië, India, China, Rusland, Indonesië, Mexico en Turkije), Hongkong, Singapore en Polen.

Vraag kantoorruimte groeit

Negatieve risico’s worden voor het eerst sinds het begin van de crisis gecompenseerd door groeiend optimisme op de zakelijke markten; hoewel recente gebeurtenissen in de wereld dit optimisme ook weer kunnen schaden. Het Global Office Outlook rapport van Jones Lang LaSalle toont aan dat de vraag naar kantoorruimte en de daaraan gerelateerde verhuuractiviteiten weer toeneemt. Dit komt door toenemende economische groei, hernieuwd vertrouwen in de zakelijke sector, gezondere balansen en groei in aantallen medewerkers.  De leegstandspercentages voor kantoren zijn in de drie genoemde regio’s nagenoeg tot stilstand gekomen: eind 2010 was in deze regio’s sprake van een geringe daling. Momenteel is de leegstand 14,1 procent.

Eric de Clercq Zubli, CEO van Jones Lang LaSalle Nederland: “We zien een kanteling op de wereldwijde kantorenmarkten, waarbij de vraag naar kantoren langzaam begint toe te nemen. Toch zijn er nog marktrisico’s die het huidige herstel kunnen afzwakken, zoals de schuldencrisis in enkele Europese landen. Deze kanteling geldt overigens niet voor alle markten; op de Nederlandse kantorenmarkt zien we het leegstandspercentage momenteel nog verder toenemen.”

“Ondanks enkele onmiskenbare risico’s blijven de wereldwijde economische vooruitzichten positief”, aldus Ruben Langbroek, Head of Research bij Jones Lang LaSalle Nederland. “Met een sterk 2010 achter de rug zal de economische groei in de tweede helft van 2011 en in 2012 naar verwachting verder versnellen, maar de kracht van het herstel en van de groei blijft geografisch gezien opvallend ongelijk. Wij verwachten dat de vraag op de kantorenmarkt en het potentieel voor toenemende verhuur zich spiegelt aan de onregelmatige economische vooruitzichten. Dit kan variëren van situaties ten gunste van verhuurders van ‘prime’ vastgoed op A1-locaties, tot situaties die voordelig zijn voor huurders op een groot aantal perifere locaties. Dit beeld geldt overigens ook voor de Nederlandse kantorenmarkt.”

Sterke daling leegstand

Asia Pacific boekte, voor de natuurrampen in Japan, grote vooruitgang met de sterkste daling van leegstand, een toenemende bezettingsgraad en aantrekkelijke beleggingsvoorwaarden. Een regionaal momentum lijkt zich voort te zetten, aangevoerd door sterke groei in China en India. De invloed hiervan op de aanzienlijke Japanse economie en vastgoedmarkt en zijn regionale en wereldwijde handelspartners, is vooralsnog onbekend.

Sinds 2007 is de economische stemming in Europa niet meer zo positief geweest; aantallen eindgebruikers en beleggingstransacties herstellen zich sterk. “Eindgebruikers blijven voorzichtig met transacties, die nog steeds voornamelijk worden bepaald door huurverleningen en consolidatie. We verkeren nu in een fase van verhuurtoename, aangevoerd door een beperkt aantal markten. Maar het zou in sommige markten nog wel tot ná 2014 kunnen duren, voordat er weer sprake is van marktpieken zoals vóór 2007”, aldus Langbroek. “Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en enkele markten in Noord-Europa, met name Zweden, effenen de weg met verbeterde marktfundamenten. Daarnaast volgen we de ontwikkelingen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika op de voet. Behalve duidelijke interne effecten op de plaatselijke marktstemming, zal elk effect op de olieprijzen extern doorwerken op beleggingsvolumes.”

Vooruitzichten beleggingsmarkten 2011

In 2010 stegen beleggingsvolumes voor kantoren wereldwijd tot € 110 miljard. Voor 2011 zal dit naar schatting oplopen tot ongeveer € 135 miljard, aangezien toename van kapitaalwaarden vastgoedeigenaren stimuleert meer product op de markt te brengen. Kapitaalwaardegroei voor topvastgoed in het hogere segment van de kantorenmarkten is sterk toegenomen, met Hongkong, Londen, Parijs en Moskou aan kop. De waardevermeerdering zal naar verwachting in 2011 in de meeste markten doorzetten onder invloed van toenemende verhuur.

De Clercq Zubli relativeert: “Uiteraard zijn er grote verschillen per regio en binnen de regio’s waar te nemen. Voor de Europese beleggingsmarkt voor kantoren wordt een stijging van het beleggingsvolume van 30 procent verwacht, maar Nederland zal hier sterk op achterblijven.”

Prioriteiten corporate eindgebruiker 2011

Corporate eindgebruikers richten zich in 2011 actief op het kunnen realiseren van de beoogde aanhuuractiviteiten, het aantrekken van nieuw personeel in een vernieuwende ‘war for talent’ en op het voldoen aan de noodzaak om werkruimte productiever te maken.

Langbroek concludeert: “Zoals wij in ons recente kantoorgebruikersonderzoek al schreven, zijn het verduurzamen van de huisvesting, het reduceren van huisvestingskosten door het verhogen van de bezettingsgraad én het kunnen aantrekken van key talent momenteel belangrijke aspecten bij eindgebruikers. Het creëren van een zogenoemde Winning Workplace staat daarbij centraal, niet alleen voor de Nederlandse kantoorgebruiker, maar voor eindgebruikers wereldwijd.”